Sandık görevlilerinin dikkat etmesi gerekenler – Av. Alper Kocabaş

24 Haziran’da seçime gidiyoruz. Hem Cumhurbaşkanı hem de milletvekillerinin belirleneceği bu seçim, Anayasa referandumu sonrasında birçok yenilik ve değişikliği de içinde barındırıyor. Hem seçimde görev alacak sandık kurulu üyeleri hem de parti müşahitleri açısından bu yenilik ve değişikliklerin öğrenilmesi, seçim ve sandık güvenliği açısından büyük önem arz ediyor. Bu nedenle, seçimlere 2 hafta kala sizlerle bir seçim güvenliği yazısı paylaşmak istedik. Yeni seçim sistemi ve seçim güvenliği açısından bize en çok sorulan soruları; seçim öncesi, seçim anı ve sayım-döküm aşaması olarak 3 başlık altında cevaplandırmaya çalışacağız.

Oy ve öncesinde dikkat edilmesi gerekenler

Oy verme işlemi ülke genelinde saat 08:00’de başlar. Oy verme işleminin başlamasından 90 dakika önce (06:30’da) sandık kurulu üyeleri ve müşahitler görev yapacakları sandığın başında hazır olmalıdırlar. Oy kullanma işlemi başlamadan 60 dakika önce (07:00’de) sandık kurulu oluşturulur. Bu kurul bir başkan, bir kamu görevlisi üye ile son milletvekili seçiminde en yüksek oyu alan 5 partinin belirleyeceği birer üye olmak üzere toplam 7 üyeden oluşur. 7 kişinin tamamlanamaması halinde en az 4 kişiyle de sandık kurulu toplanabilir

Sandık kurulu başkan dahil 4 kişiyi tamamlayamazsa ne olur?

Sandık kurulu başkanı bu eksikliği, okur yazar herhangi bir seçmeni sandık kuruluna katarak tamamlamak zorundadır. 4 kişi tamamlanmadan sandık kurulu toplanamaz, seçim başlayamaz.

Bu seçimde seyyar sandık kurulu oluşturularak yatağa bağımlı hastaların oy kullanması (Bizce hukuka aykırı olarak) amacına yönelik yeni bir düzenleme getirilmiştir.

Sandık kurulu oluştuktan sonra yeni üye kurula girebilir mi?

Saat 07:00’de sandık kurulu en az 4 kişiyle kurulur. Sandık kurulu kurulduktan sonra, herhangi bir partinin o sandıktaki yasal sandık görevlisi dahi olsa sandık kuruluna eklenemez. Sandık kurulu, ilk kurulduğu andaki üyeleriyle seçimi sürdürür. Ancak üyelerden biri seçim anında sandığı terk ederse onun yerine 1 kişi sandık kuruluna dahil edilir. Sandıkta görevli olanların, sandık kurulu oluşmadan önce sandığın başında olması bu nedenle son derece önemlidir.

Seyyar sandık kurulu nasıl çalışır?

Seyyar sandık kurulu, diğer sandık kurulu üyeleriyle aynı prosedürle belirlenir. Seyyar sandık kurulu, seçmenlerin adresine göre bir güzergah belirler. Seçmen listesine kayıtlı olan, yatağa bağımlı hasta seçmenlerin bildirdikleri adreslere, YSK tarafından tahsis edilen araçla gider. Parti müşahitleri araçta yer yoksa kendi araçlarıyla sandığa eşlik edebilirler. Onaylı seyyar sandık seçmen listesinde yazılı her seçmen oy verme yetkisine sahiptir. Seçmenin, gizliliği ihlal etmeyecek şekilde oy vermesi sağlanır. Adreste seçmenin bulunmaması ve makul sürede kapının açılmaması durumunda bu husus sandık seçmen listesine şerh düşülür ve tutanak defterine işlenerek imzalanır. Bu durumda o seçmenin adresine tekrar gidilemez. (Seyyar Sandık Kurulu maddesinin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmuş ancak Anayasa Mahkemesi başvuruyu reddetmiştir. Hukuka aykırı uygulamalarla en çok karşılaşılma ihtimali olan yer seyyar sandık kurullarıdır. Bu nedenle, müşahit veya sandık kurulu üyesi olmak isteyen seçmenlerin özellikle seyyar sandık kurullarında görev almasını değerli ve önemli buluyoruz.)

Sandık kurulunun oluşturulması ile oy verme işleminin başlaması arasında ne yapılır?

Seçim gereçlerinin bulunduğu mühürlü paketler sandık kurulu başkanı tarafından açılır. Oy kullanma işleminin yapılacağı sandığın boş olarak getirildiğine dikkat edilmelidir. Paketten çıkan zarf ve oy pusulası sayıları tutanak defterine işlenir. Çıkan zarfların üzerinde YSK ve İlçe Seçim Kurulu’nun birer adet mührünün bulunması zorunludur. Zarfların ön yüzüne, oy pusulalarının ise arka yüzüne sandık kurulu mührü basılır ve bu durum tutanak defterine yazılarak imzalanır.

Sandık kurulunu her türlü iş ve işlemine karşı şikayet yoluna gidilebilir. Bu şikayet yazılı ya da sözlü olarak yapılabilir. Sandık kurulunun verdiği herhangi bir kararı beğenmeyen seçmen şikayet yoluna gidebilir. Yapılan şikayetin sandık kurulu tutanak defterine işlenmesi sağlanmalıdır. Sandık kurulu, gelen şikayeti üyelerinin oy çokluğuyla karara bağlar. Oy eşitliği halinde başkanın oy kullandığı tarafın görüşü geçerli olur. Sandık kurulunun şikayeti reddetmesi halinde İlçe Seçim Kurulu’na itiraz edilmelidir. İtiraz dilekçesi de sandık kurulu tutanak defterine işlenmelidir.


Oy verme işleminde dikkat edilmesi gerekenler

Oy verme işlemi ne zaman başlar, ne zaman biter?

Oy verme işlemi saat 08:00’de başlar, saat 17:00’de biter. Oy vermeye saatinde başlanıp başlanmadığı ve saatinde bitirilip bitirilmediği tutanak altına alınır. Saat 17:00 olduğu halde sandık başında oylarını vermek üzere bekleyen seçmenler varsa sandık kurulu başkanı bu seçmenlerin kimliğini aldıktan sonra sırayla oy kullanmalarına izin verir. Saat 17:00’den sonra gelen seçmen oy kullanamaz.

Seçimde kimler oy kullanabilir?

Yanında fotoğraflı, TC Kimlik numaralı ve soğuk damgalı kimlik tiplerinden birini bulunduran ve seçmen listesinde adı olan herkes oy kullanabilir. TC Kimlik numarası bulunmayan fotoğraflı kimliği yanında olan seçmen, seçmen bilgi kağıdı veya nüfus kayıt örneğini yanında bulundurmak şartıyla oy kullanabilir.

Seçmen listesinde adı olmadığı halde kimler oy kullanabilir?

İlçe Seçim Kurulları’nca, görevlilere verilmiş oy kullanma izin belgesini ibraz edenler seçmen listesinde adı olmasa da oy kullanabilir. Sandık kurulu başkanı bu kişilerin belgelerini teslim alır ve esas kayıtlı olduğu sandık kuruluna bu durumu bildirir. İlçe Seçim Kurulu tarafından verilmiş izin belgesi olmayan hiçbir görevli, sıfatı ne olursa olsun kendi sandığı dışında oy kullanamaz. Oy kullanma işleminden sonra seçmen listede isminin karşısına imza atmak zorundadır. İmzanın doğru yere atıldığı mutlaka kontrol edilmelidir. Başka birinin isminin karşısına imza atılması ihtimalinde, o kişinin oy verme hakkının engellenmiş olacağı unutulmamalıdır. Eğer seçmenin yanlış yere imza attığını tespit edersek derhal sandık kuruluna şikayet hakkının kullanılması gerekir.

Oy verme kabinine kimler bir başkasıyla girebilir?

Oy verme kabinine seçmen kural olarak tek başına girmek zorundadır. Ancak görme engelliler, felçliler, elleri eksik olanlar ya da buna benzer bedensel engeli açıkça belli olup tek başına oy kullanma imkanı bulunmayan seçmen, bir akrabası ya da başka bir seçmenin yardımıyla kabine girip oy kullanabilir. Bir seçmen, sadece bir engelliye yardım edebilir. Sandık başkanı ya da diğer üyeler hiçbir surette kabine giremez. Okur yazar olmayanlar, sandık kurulu başkanından talep etmesi halinde açıklama isteyebilir. Bu açıklama diğer üyelerin yanında ve hiçbir yönlendirmede bulunmaksızın yapılmalıdır. Okur yazar olmayan seçmen, açıklamadan sonra kabine tek başına girerek oyunu kullanır. Zihinsel engelli seçmenler, normal şartlarda oy kullanmaması gerekmesine rağmen eğer seçmen listesinde adı varsa oy kullanması engellenemez. Ancak oy kullanma kabinine tek başlarına girmek zorundadırlar.


Oy sayım-dökümünde dikkat edilmesi gerekenler

Seçmenlerin tümü oy kullanmış olsa dahi oy verme işleminin sona erme saatinden önce sandıklar açılamaz. Oy kullanmayan seçmenlerin imza alanı çizilerek, sonradan bu alanların doldurulması engellenir. Sandık açılmadan önce seçmen listesli kontrol edilerek kaç kişinin oy vermiş olduğu sayılır. Kullanılmayan oy pusulası, zarf ve oy kullanan seçmen sayısı toplanarak, ilk teslim alınan oy ve zarf sayısını tutup tutmadığı tespit edilir. Kullanılmayan oy pusulaları, zarflar, tercih ve evet mühürleri ayrı ayrı mühürlenerek torbaya konur. Sandıktan çıkan oyların koyulacağı torbanın boş olduğu tespit edilir. Yapılan tüm bu işlemler tutanak defterine işlenir.

Hangi zarflar geçersizdir?

Sandık kurulunca verilen biçim ve renkte olmayan, tamamı yırtılmış olan, üzerinde YSK filigranı olmayan, üzerinde İlçe Seçim Kurulu ve sandık kurulu mührü dışında herhangi bir yazı, çizgi, mühür bulunan zarflar geçersizdir. Üzerinde sandık kurulu mührü bulunmamasına rağmen YSK filigranı ve İlçe Seçim Kurulu mührü bulunan zarflar geçerlidir. Sandık kurulu, çıkan zarfları geçerli ve geçersiz zarflar olmak üzere ikiye ayırır. İtiraz edilen zarflar başka bir yere kenara konur ve sandık kurulu tarafından tekrar incelenerek geçerli olup olmadığına karar verilir. Sayılar tutanak defterine işlenir. Geçersiz zarflar paketlenir ve paketin üstü mühürlenir. Kesinlikle açılmaz. Geçerli ve geçersiz zarfların toplam sayısı oy kullanan seçmen sayısına eşit veya seçmen sayısından eksik ise başkaca bir işlem yapılmaksızın pusulaların okunmasına geçilir. Eğer toplam zarf sayısı seçmen sayısından fazla çıkarsa burada bir sorun vardır. Bu durumda sırasıyla şu işlemler yapılır : Öncelikle geçersiz zarf sayısı düşülür. Yeterli olmaması durumunda sandık kurulu başkanı geçerli zarflardan fazla olan miktar kadarını rastgele çeker ve yakar. Böylelikle seçmen sayısıyla zarf sayısı eşitlenir. İmha edilen zarf sayısı tutanak defterine yazılır. Zarfların sayımı bittikten sonra oy sayımına geçilir.

Hangi oy pusulaları geçersizdir?

Sandık kurulunca verilen biçim ve renkte olmayan, üzerinde YSK filigranı bulunmayan, bütünlüğü bozulmuş şekilde yırtılmış ve koparılmış olan, hiçbir yerine Evet veya Tercih mührü basılmamış olan, birden fazla Cumhurbaşkanı adayına, aynı ittifak içerisinde yer almayan birden fazla siyasi partiye, birden fazla ittifaka ve bağımsız adaya ayrılan alanlara tercih veya evet mührü basılmış olan oy pusulaları geçersizdir. Tek mühür basılmış olmasına rağmen seçmenin iradesinin açıkça belirlenemediği, iki ayrı Cumhurbaşkanı adayı, ittifak ya da partiyi kapsayan oy pusulaları da geçersizdir. Tercih veya Evet mührü dışında özel işaret, isim, imza veya yazı içeren pusulalar geçersizdir.

Hangi oy pusulaları geçerlidir?

Zarfların açılması ya da oyların okunması sırasında yırtılan, bütünlüğü bozulmaksızın kazayla yırtılmış olan, herhangi bir şekilde lekelenmiş olup bunun özel işaret koymak amacıyla yapılmadığı anlaşılan, oy pusulası katlanırken mührün pusulanın başka bir yerine izinin çıktığı açıkça anlaşılan, sandık kurulunun ihmaliyle mühürlenmemiş pusulalar geçerlidir. Bir Cumhurbaşkanı adayı, siyasi parti, ittifak alanı ve bağımsız aday alanına başka bir alana taşmamak kaydıyla birden çok mühür basılması halinde oy pusulası geçerlidir. Mührün yuvarlak alan yerine bir aday ya da partiye ait alanın herhangi bir yerine basılmış olması halinde oy pusulası geçerlidir. Bir ittifakın unvan alanının herhangi bir yerine mühür basılması halinde oy, o ittifak lehine yazılır. İttifak unvan alanının herhangi bir yerine ve ittifaktaki siyasi partilerden herhangi birine mühür basılmışsa oy o partiye yazılır. Bir ittifakta yer alan birden fazla partiye Evet mührü basılması halinde oylar o ittifaka yazılır. Bir ittifaka yazılan oylar, partilerin kendi başlarına aldıkları oy oranlarına göre ittifak yapan partilere dağıtılır.

Oy sayımında nelere dikkat edilmelidir? 

Oy sayımında parti müşahitleri ile Cumhurbaşkanı adayı temsilcileri hazır bulunabilir. Her bir oy pusulası müşahitlerin de görebileceği şekilde açılmalıdır. Müşahitin oy pusulasına herhangi bir itirazı varsa sandık kurulu başkanına bildirmeli ve oy hakkında tekrar karar verilmesi istenmelidir. Şikayetin reddedilmesi halinde durumun tutanak defterine işlenmesi gerektiği ve İlçe Seçim Kurulu’na itiraz hakkının bulunduğu unutulmamalıdır. Seçim günü hukuki destek sağlamak için çeşitli siyasi partiler ve Bursa Barosu destek hattı oluşturacaktır. Gereği halinde avukat yardımından yararlanmak için siyasi partilere ve Bursa Barosu’na ulaşabilirsiniz. Seçim güvenliği hukuku çok geniş bir alan olup, yazımız sadece kısa bir bilgilendirme mahiyetindedir. Sandıklarda görev alacak arkadaşların mutlaka seçim mevzuatına hakim olması ve yanlarında örnek itiraz ve şikayet dilekçeleri bulundurması, seçim güvenliği açısından önemlidir. Bu tarz seçimlerinin gerçek demokrasinin inşa edilmiş olduğu bir ülkede yapılmasını umut etmekle birlikte, irademizin sandığa doğru yansıması açısından sandığa sahip çıkılması gerektiğini düşünüyorum. Seçimin Bursa’ya ve ülkemize adalet ve barış getirmesini diliyorum.

Bursa Muhalif Gazetesinde yayınlanmıştır